İstihale
Haram olan, dolayısıyla necis sayılan bir maddenin istihale yoluyla tabiatı değişirse, bu madde helal madde hâline gelebilir mi?
Bazı gıda maddelerinin değişim yoluyla nitelik değiştirmesi habâisten iken, tayyibât grubuna geçmesi mümkündür. Şarabın sirkeye dönüşmesi, içine pislik düşen yağ ve bal gibi gıda maddelerinin ateşte kaynatmak gibi yollarla temizlenmesi mümkündür. Ancak bunun yine de laboratuvar tahlilinin yapılması uygun olur.
İstihale olayı da, haramı ve necis olanı helal ve temiz kılma yollarından biridir. Ancak her istihale bu sonucu vermez. Bu sonucu veren istihale çoğunlukla kimyasal olmakla birlikte buharlaşma gibi bazı fiziksel dönüşümlerdir. Her kimyasal dönüşüm istenilen istihale sonucunu vermeyebilir. Haramı ve necisi helal ve temiz kılan istihale, molekülü elementlere/atomlara veya kimyasal köklere ayırma işlemi ile ortaya çıkar. Bu işlem neticesinde açığa çıkan elementler ve kökler fıkhî istihaleye uğramış olup aslı necis ise bunlar temiz hâle gelir. Bu dönüşümün yeterli olması için meydana gelen yeni ürünün vasıf itibarıyla da önceki ham maddeden farklı olması şarttır. Vasıf itibarıyla farklı olmadıkça oluşan kimyasal dönüşüm fıkhî istihale olamaz. Fiziksel bir olay olan buharlaşma da kanaatimizce helal ve temiz kılıcı istihaledir.