Zaman veya mekân belirleyerek yapılan adakların durumu
- Zaman veya mekân belirleyerek yapılan adaklarda bu belirleme bağlayıcı mıdır? Belirlenmiş bir adak başka bir ibadet türü ile yerine getirilebilir mi?
Belli bir şartın gerçekleşmesine bağlı yapılan adaklar, ilgili şart gerçekleştikten sonra yerine getirilmelidir. Daha önce yerine getirilmeleri geçerli olmayıp yeniden ifa gerekli olur.
Yerine getirilmesi bir şarta değil de belli bir zamanın gelmesine bağlanan adaklara gelince; şayet adanan şey sadaka ise şart bağlayıcı olmaz. Yani tıpkı zekâtta olduğu gibi zamanından önce verilebilir. Namaz ve oruç gibi dinde ifası belli zamana bağlanan türde bir ibadet adanırsa, bu adağın yerine getirilmesi için ilgili zamanın gelmesinin gerekli olup olmadığı ihtilaflıdır.[1] Adakta bulunan kimseye kolaylık olması açısından zamana riayet etmenin gerekli olmadığı yönündeki içtihat tercih edilebilir.
Belli bir mekânda gerçekleştirilmesi şart koşulan adaklara gelince burada da genel kanaatin mekâna riayet etmenin şart olmadığı yönünde olduğu anlaşılmaktadır. Ancak özellikle Mescid-i haram veya Mescid-i nebevî’de kılınması adanan namazların bu mescitlerde kılınmasının en azından ihtiyaten daha doğru olacağı söylenebilir.
Belirlenmiş bir adak başka bir ibadet türü ile yerine getirilemez. Kişi hangi ibadeti adamışsa onu yerine getirmelidir. Ancak oruç adayıp da hastalık sebebiyle artık oruç tutamaz hale gelen kimseler tıpkı Ramazan orucunda olduğu gibi tutamadığı her bir gün için fidye verebilir.
[1] Bilmen, Büyük İslam İlmihali, s. 322-323.